Sosyal Bilgiler Sitesi - Sosyaldeyince.com
..:: Bilgiye Atılan Adım ::..


Sosyaldeyince.com Akıllı Telefon Uygulaması Google Play Store^de yayında.


Terakkiperver Cumhuriyet Fırkasının Kuruluşu

Başlatan Sosyaldeyince, 13 Mayıs, 2015, 14:27

« önceki - sonraki »

0 Üye ve 1 Ziyaretçi konuyu incelemekte.

Sosyaldeyince

Terakkiperver Cumhuriyet Fırkasının Kuruluşu
1923 seçiminde önceden özenle belirlenmiş adayların ikinci seçmenlere onaylatılması suretiyle oluşturulmuş ikinci mecliste de başından beri, muhalefet hiç eksik olmamıştır. Meclisin açılışından muhalefet partisinin kurulduğu 17 Kasım 1924’e kadar mecliste isim belirtme yöntemiyle yapılan 156 oylamanın sadece 27’sinde (% 17) oy birliğinin sağlanmış olması, buna karşılık 129’unda (% 83) karşı yönde oy kullanan veya çekimser kalanların bulunması başından beri Halk Fırkası içinde bir muhalefetin olduğunun açık bir göstergesidir. 1923’te ikisi dışında tümü Müdafaai Hukuk adayları olarak seçilen ve Halk Fırkası içinde yer alan milletvekillerinden bir bölümü zamanla bu partiden istifa ettiler ve istifa edenlerin bir bölümü 17 Kasım 1924’te Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası (TpCF) adıyla bir muhalefet partisi kurdular.
Halk Fırkası içinde başından beri süregelen huzursuzluğu tetikleyerek açığa çıkaran gelişme, 20 Ekim 1924’te, Menteşe mebusu Esat (İleri) Efendi’nin, Mübadele, İmar ve İskân Vekili Refet (Canıtez) Bey’e yönelttiği ve mübadil ve muhacirlerin yerleştirilmeleri sırasında görülen sorunları ve yapılan yolsuzlukları eleştiren soru önergesidir. Bakanın cevabı tatmin edici bulunmayınca soru önergesi gensoruya dönüştürüldü. Bu arada önce Kazım (Karabekir) sonra Ali Fuat (Cebesoy) Paşa askerî görevlerinden istifa ederek meclis toplantılarına katılmaya başladı. Daha önce, 19 Aralık 1923’te çıkartılan bir kanunla, askerlikle milletvekilliğinin aynı kişide birleşemeyeceği hükme bağlanmış ve askerlere, seçime katılıp milletvekili seçilebilmeleri için seçimin ilanını izleyen on gün içinde ordudan istifa etmeleri koşulu getirilmişti (madde 1 ve 2). 1920 tarihli Nisab-ı Müzakere Kanunu’nun dördüncü maddesinin istisna ettiği ordu ve kolordu komutanları ise askerî kanunlara tabi olacaklar ve ordudaki görevlerini sürdürdükleri müddetçe meclis görüşmelerine katılamayacaklardı (madde 3). Üzerlerinde ordu müfettişliği görevi bulunan bu iki paşanın, meclis görüşmelerine katılabilmek için askerî görevlerinden istifa etmelerinin nedeni bu yasaydı. Mustafa Kemal Paşa, bu istifaları bir “paşalar komplosu” olarak nitelendirdi ve komutanların milletvekilliğinden istifa ederek ordudaki görevlerini sürdürmelerini istedi. Ali Fuat ve Kazım Paşalara ek olarak Cafer Tayyar (Eğilmez) Paşa da bu talebe uymadı, öteki komutanlar milletvekilliğinden istifa ettiler.
8 Kasım 1924’te İsmet (İnönü) Paşa hükûmeti, 19 ret, 1 çekimsere karşılık 148 oyla güvenoyu aldı. Ertesi gün Halk Fırkasından istifalar başladı. Kurtuluş Savaşı’nda önemli görevler üstlenmiş komutanların önderliğinde ve önemli kişilerin katılımıyla yeni bir partinin kurulacağı iyice açığa çıkınca, 10 Kasım’da Halk Fırkası başına Cumhuriyet sözcüğünü ekleyerek adını Cumhuriyet Halk Fırkası (CHF) şeklinde değiştirdi. 17 Kasım’da Kazım (Karabekir) Paşa’nın başkanlığını, Rauf (Orbay) ve Adnan (Adıvar) Beylerin ikinci başkanlığını, Ali Fuat Paşa’nın genel sekreterliğini yaptığı TpCF kuruldu. Partiye Halk Fırkasından istifa eden 28 milletvekili ile Gümüşhane’den bağımsız seçilen Zeki (Kadirbeyoğlu) Bey olmak üzere toplam 29 milletvekili katıldı. Her ne kadar, partinin kuruluşunda, parti önderlerinin, Mustafa Kemal Paşa ile kişisel anlaşmazlık ve çekişmeleri ile onun bir “tek adam” yönetimine doğru yöneldiği endişeleri önemli bir etken olarak görülebilirse de bu parti birinci meclisteki İkinci Grup muhalefetinin bir devamı olarak da düşünülebilir. Partinin İstanbul il örgütünün neredeyse tamamını, 1923 seçiminde meclis dışında kalan eski İkinci Grup mensupları oluşturması ve İkinci Grup kurucularından Hüseyin Avni (Ulaş) Bey’in, 23 Kasım 1924 tarihli Vakit gazetesine verdiği demecinde yeni fırkanın eski İkinci Grubu doğuran ihtiyacın mahsulü olduğunu belirtmesi bu iki muhalif hareket arasındaki sürekliliğin bir göstergesi sayılabilir.
TpCF’nin 58 maddelik programında ve basına açıklanan parti beyannamesinde, halk hâkimiyeti (demokrasi), hürriyetperverlik (liberalizm), umumi hürriyetler (genel özgürlükler) kavramlarına özel önem verilmiştir. 64 maddelik tüzükte de iç işleyişinde oldukça demokratik bir yapı gösteren bir parti resmi çizilmiştir. TpCF kurulduktan 3 gün sonra Başvekil İsmet Paşa sıkıyönetim ilanını istedi.
CHF grubu bu öneriyi reddedince İsmet Paşa, 21 Kasım’da hükûmetin istifasını açıkladı. Ertesi gün, yeni kabineyi, İsmet Paşa’ya göre daha ılımlı bir kişiliğe sahip olan ve muhtemelen CHF’den kopuşları durdurması beklenen Fethi (Okyar) Bey kurdu. Önceki hükûmetten sadece üç bakanın dâhil olduğu bu hükûmet, TpCF mensuplarının da desteğiyle meclisten oy birliğiyle güvenoyu aldı. Fethi Bey’in hükûmeti topu topu üç buçuk ay yaşadı ama bu süre içinde CHF içindeki çalkantılar sona erdi.

Şeyh Sait Ayaklanması ve Takrir-i Sükûn Kanunu
13 Şubat 1925’te, günümüzde Bingöl’e bağlı bir ilçe olan Genç’in Piran köyünde patlayan silahlar hem Doğu Anadolu’da geniş çaplı bir ayaklanmayı başlattı hem de Türkiye’nin siyasal yaşamında radikal dönüşümlere yol açtı. Şeyh Sait Ayaklanması olarak bilinen bu ayaklanma, eşkıya oldukları gerekçesiyle haklarında tutuklama kararı bulunan on kişinin jandarmaya teslim olmayıp, ateşle karşılık vermeleriyle başladı. ...

konunun devamı alttaki ektedir.

share button   
Sosyaldeyince.com sosyal bilgiler sitesi



site tanıtım
 


Özetler 5.Sınıf - 6.Sınıf - 7.Sınıf - 8.Sınıf . . : : : . . Etkinlikler 5.Sınıf - 6.Sınıf - 7.Sınıf - 8.Sınıf
Sunular 5.Sınıf - 6.Sınıf - 7.Sınıf - 8.Sınıf